Электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғы » Заман-білімдінікі
Тіркелу Кіру
Сайтқа кіру
Жарнама
» » » Электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғы

Электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғы

29-01-2015, 23:52
Автор: fatima
Қарау саны: 4814
Пікірлер: 0
Версия для печати
Мазмұны:
1. Кіріспе
2. Электрлік сұлбалар
А) Электрлік сұлбалар туралы түсінік
Б) Электрлік сұлбалардың тағайындалуы және суреттерінің ережесі принципиалдық, құрылымдық, функционалдық сұлбалар
3. Электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғы
А) назначение устройств такого типа осы типтес құрылғыларды тағайындау
Б) электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғылардың сипаттамас
В) Құрылымда пайдаланылған
4. Қорытынды
5. Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Өндірістік ұйымдар және үй шеберлері, жас текниктермен және радио қызығушылар дайындайтын барлық дерлік радиоэлектроника және электроника құрамында белгілі мөлшерде әртүрлі ЭРИ және отандық өндірістерде шығарылатын элементтер кіреді. Бірақ соңғы кездері ЭРИ мен шетелдік өндірістерде дайындалатын жинақтардың қолданылуы көрініс береді. Оларға бірінші кезекте ППП, конденсаторлар, резисторлар, трансформаторлар, дросселдер, электрлік жалғастырғыштар, аккумуляторлар, ХИТ, қосып-өшіруші, қондыру өнімдері және басқа да ЭРЭ түрлері.
ЭРЭ-нің дайындайтын жеке немесе жинақтық түрлерінің қолданылуы ЕСКД стандарттарының шарттарын орындайтын принципиалды және монтажды электрлік сұлба құрылғыларында, сызбаларда және басқа да ТД-ларда өздерінің шағысылтарын міндетті түрде табады.
Тек негізгі электрлік параметрлерін анықтап қана қоймай, сонымен бірге құрылғыға кіретін барлық элементтер мен олардың арасындағы электрлік байланысты анықтайтын принципиалды электрлік сұлбаларға ерекшк көңіл бөлінеді. Принципиалды электрлік сұлбаларды түсіну және оқу үшін оларға кіретін элементтерімен және өнім жинақтарынмен дұрыстап танысу керек, қарастырылып отырған құрылғының жұмыс істеу принципі мен қайда қолданылатынын дәл білу керек. ЭРЭ қолданылуы туралы мәліметті спецификация мен мәлімет беру орталығында көрсетіледі – бұл элементтердің тізімі.
ЭРЭ жинақтылығының, олардың графикалық түсіндірмелерімен, тізімімен байланыс позициялық түсіндірме арқылы жүзеге асады.
ЭРЭ-нің шартты графикалық түсіндірмесін құру үшін жеке-жеке немесе бір-бірімен байланыстырып қолданатын стандартталған геометриялық белгілер (символдар) қолданылады. Бұл кезде шартты түсіндірудегі әрбір геометриялық бейне ол қандай геометриялық символдармен бірге қолданылса көп жағдайларда соған тәуелді болып келеді.
Бұл түсіндірмелер барлық сұлбаның, ЭРЭ, өткізгіштер жіне олардың өзара қосылуларымен қоса, жинақтық элементтеріне де қатысты. Және бұл жерде ЭРЭ-нің және өнімнің біртипті жинақтықтарының дұрыс түсіндірмесі шартына үлкен мән беріледі. Бұл мақсат үшін негізгі бөлігі элемент түрлерінің әріптік түсіндірмесі, ЭРЭ нөмерінің сандық түсіндірмесі мен оның құрылымдық түрлері болып табылатын бағыттық түсіндірме қолданылады. Сонымен бірге сұлбада әріп түрінде болатын элемент функциясын көрсететін ЭРЭ түсіндірме бағытының қосымша бөлігі қолданылады.
Сызбалардағы және сұлбалардағы түсіндірмелер квалификационды, тоқ және кернеу қондырғыларына, жалғау түрлеріне, реттеу әдістеріне, импульс формасына, модуляция түріне, электрлік байланысына, тоқтың, сигналдың, энергия ағынының тарату бағытына және т.б қатысты элементтер жалпылама қолданылады.
Қазіргі уақытта халық және сауда байланыстарында белгілі мөлшердегі әртүрлі электрондық құрылғылар мен шетелдік фирмалар мен әртүрлі акционерлік қоғамдарда дайындалынатын құрылғылар қолданылады. Дүкендерде шетелдік түсіндірмесі бар ЭРИ мен ЭРЭ-нің әртүрлі типтерін алуға болады.

Электрлік сұлбалар
Электрлік сұлба – құрылғының жұмыс істеу принципін түсінуге мүмкіндік беретін, графикалық шартты түсіндірмесін қолданылуымен орындалатын электрлік тізбектердің жеке элементтерінің өзара байланысы көрінісінің көрінісі мен қарапайымдылығы көрсетілген сызба болып табылады. Машина құрылысы мен құрылыс сызбаларымен салыстырғанда электрлік сұлбалардың айырмашылығы оларды масштабтың сақталуына қарамай орындай береді, ал олардың құрамындағы бөліктерін қондыруды кеңістікте орналастыруда масштабты есепке алмайды немесе шамамен есептейді.
Кез-келген электрлік тізбек энергия көзінен және оның қолданушысынан тұрады. Сонымен бірге, электрлік тізбекке барлық тізбекті немесе оның жеке бөлігін қосып және өшіру үшін аппараттар, және қолданушылар, өлшегіш құрылғылары, қорғаныс құрылғысы және басқа да аппараттар құрамына кіреді.
Қазіргі таңдағы өндірістерде электрлік тізбектердің құрамында көптеген электрлік машиналар, аппараттар және құрылғылар кіреді. Бұл тізбектертің күрделілігі сонша, электро құрылғылардың сәйкесінше сызбалары мен сұлбалары болмаса, оларды жасау, орналастыру, эксплуатациялау, жөндеу мүмкін емес. Сол немесе басқа электротехникалық өнім немесе қандай да бір механизм құрылғысы мен жұмыс істеу принципін түсіну үшін оларды дәл сол қалпын елестету қажет. Алайда көбінесе сол немесе басқа құрылғының сұлбалық көрінісінің шарттарымен шектелген жеткілікті болып жатады. Графикалық түсіндірмесі шарттарын қалауы арқылы таңдамайды, олар мемлекеттік жалпы бірлестік стандартты арқылы (ГОСТ) таңдалынады. Бұлар мұндай көрініс шарттарымен келген жұмыс процессін оңай түсінуге мүмкіндік береді.
Графикалық түсіндірмесі шарттары стандарттарын құра отырып, өнімнің ерекше сиптаттамаларын алға тарта отырып, оларды аз уақыт ішінде оңай есте сақтау үшін мемлекеттік түсіндірмелерді қолдана отырып есепке алады. Мысалы, генераторларда, электроқозғалтқыштарда және басқа да электрлік машиналарда цилиндрлік айналу бөліктері бар (якорь, ротор), сондықтан да олардың түсіндірмесі шарттының негізіне айналасы орналастырылған. Тұрақты тоқтағы электрлік машиналар коллекторда сырғанайтын щеткалар негізінде сипатталады. Осыны көрсету үшін машинаның шартты түсіндірмесіне айналаға қатысты екі үшбұрыш енгізілген. Аталып кеткендей, графикалық шартты түсіндірмелерді мүмкіндігінше қарапайым етуге тырысады. Сурет 1 қалай ақырындап қарапайымдана түскені көрсетілген, мысалы, катушка индуктивтілігінің көрінісі.


Сур.1 Катушка индуктивтілігінің қарапайымдана түсу көрінісі
Сөз жоқ, қандай да бір өнімнің жұмыс істеу принципін емес, ал сол құрылғыға түсінік берген кезде, сызбаның немесе суреттің графикалық шартты түсіндірмесін ештеңе алмастыра алмайды.
Құрылғы элементтерінің графикалық түсіндірмесі мен олардың сызықтарын басқаруды сұлбаға өнімнің құрылымы туралы жақсы түсінікті және олардың құрамдас бөліктерінің өзара қарым қатынасын қалыптастыратындай етіп орналастырады. ГОСТ 2.701—84 «Сұлбалар. Түрлері мен типтері. Орындалуына жалпы талаптар» барлық өндіріс саласындағы өнімдер сұлбасының түрлері мен типтерін орнатады.
ГОСТ 2.701—84 стандартына сәйкес электрлік сұлбалардың тағайындалуына тәуелділігі келесілерді бөліп көрсетеді: құрылымдық, функционалды, принципиалды (толық), байланысуы (монтажды), орналасуы және тағы да басқалары.
Құрылымдық сұлба өнімнің негізгі функционалды бөліктерін және олардың тағайындалуы мен өзара байланысын анықтайды. Құрылымдық сұлбаны өнімді жобалау кезінде жүзеге асырады. Олар басқа типтегі сұлбаларда алдын ала дайындалады; өнімнің жалпы құрылысымен танысу үшін құрылымдық сұлбаларды қолданады.
Функцияналды сұлбалар жалпы өнімдегі немесе өнімнің жеке функционалды тізбектерінде өтетін белгілі бір процесстерді түсінуге мүмкіндік береді. Олар электрлік құрылғылармен тереңірек танысуға қызмет көрсетеді. Функционалды сұлбалар реттеу, бақылау және жөндеу кезіндегі қондырудың жұмыс істеу принципін оқу үшін қолданылады.
Принципиалды (толық) сұлбада қондыруға кіретін барлық элементтер мен олардың арасындағы өзара байланыстарын көрсетеді; сұлба қондырудың жұмысы жөніндегі нақты мәлімет береді. Сұлбалардың элементтері деп жеке функционалдық мәнге ие (резистор, конденсатор, трансформатор және т.б.) басқа бөліктерге бөліне алмайтын құрама бөлігі аталады. Принципиалды сұлбамен электро қондырғының реттеу, бақылау және жөндеу кезіндегі жұмыс істеу принципін оқу үшін қолданылады. Бұл сұлбалар басқа конструкторлық құжаттарды өңдеу кезінде негізі болып қызмет атқарады, мысалы жалғастыру (монтажды) сұлбалары мен сызбаларында.
Жалғастыру (монтажды) сұлбалар электротехникалық өнімдерді монтаждау кезінде, барлық құрылғыны қалай орналастыру керекігін, өткізгіштерді, кабелдерді қалай жалғау және қосу керектігін нақты білу кезінде, қолданылады.
Принципиалды сұлбаларды орындаудағы жалпы ережелермен анығырақ танысайық. Принципиалды сұлбаларда электроқондырғының барлық электрлік элементтерінің графикалық шартты түсіндірмесін көрсетеді, сонымен бірге олардың арасындағы барлық өзара электрлік байланыстарды да көрсетеді. Байланыстарды мүмкіндігінше төменгі сандағы қиылысумен түзу сызықты көрсетеді. Сызықтар байланысы, ереже бойынша, түгелімен көрсетілуі керек, оларды ажырату өте үлкен көлемдегі сұлбаларды жол беріледі.
Орындалуына байланысты принципиалды сұлбалар қатар қоюлы және таратылған болуы мүмкін.
Қатар қою сұлбаларында машиналар, аппараттар және құрылғылар оларға қатысты орауыштар мен контакттармен бірге бір жерде көрсетіледі. Жеке элементтер арасындағы электрлік байланысты сызықтар арқылы көрсетеді. Мұндай сұлбаларды күрделі емес электрлік қондырғыларда қарастырылған. Бірнеше байланыстар болса сұлба шатасып кетеді, және оны оқу қиынға соғады. Сондықтан да күрделі электротехникалық өнімдерді оқу үшін таратылған сұлбаларды пайдаланады.
Таратылған сұлбаларда белгілі сұлбада көрсетілген барлық аппараттар, машиналар және құрылғылардың контакттар мен орауыштары жеке көрсетілген және бір бірімен тоқтың етуі кезегі бойынша кезекпен жалғанған. Таратылған сұлбаларда бір аппараттың барлық элементтерінің бірдей түсініктемелері болуы керек.
Таратылған сұлбада барлық сұлбаны сияқты, оның жеке юөліктерін де бөлек көрсетіп қою керек. Жеке тізбектер бірінің үстіне бірі болып орналасу керек және кезектескен жолдарды түзеу керек. Сұлбаға тігінен орналастыруға да болады. Сұлбаны баған бойынша орналастырғанда кезектескен жолдарды нөмерлеу ұсынылады. Сұлбаны дұрыс оқу үшін оны нөмерлейді және өткізгіштің жеке бөліктерін де.
Сұлбаға кіретін әрбір элементтің әріптік-сандық түсініктемесі болады. Мұндай түсіндірмелер жеке элементтердің және түгел ұүрылғының қысқартылған түрін көрсетеді. ГОСТ 2.710—81 «Электрлік сұлбалардағы әріптік-сандық түсіндірмесі» бойынша кең таралған элементтердің әріптік кодтары орнатылған:
С — конденсаторлар; L — индуктивтілік катушкасы, дросселдер; G — генераторлар, кернеу көздері; М — қозғалтқыштар; Г — трансформаторлар, автотрансформаторлар; Р — құрылғылар, өлшегіш құрылғылары; V — жартылайөткізгіш құрылғылары; К — реле, контакторлар және т.б.
Бірнеше элементтердің тағайындалуын анықтау үшін бірнеше әріптерден қосындысынан тұратын түсіндірмелер ұсынылады. Тоқтың трансформаторы ТА деп түсіндіріледі, кернеу трансформаторы — TV, диод — VD, тиристор — VS, кернеу реле — KV, амперметр, вольтметр, ваттметр өлшегіш құрылғылары — сәйкесінше PA, PV, PW.
Сандар сұлбадағы бір типтегі бірнеше элементтердің біреуін көрсету үшін қажет; оларды әріптік түсіндірмелерден кейін қояды (мысалы, Rl, R2, ..., Ml, М2, ...).
Қажет болған жағдайда стандарт бойынша орнатылмаған түсіндірмелер мен түсініктемелер қолданылады. Мұндай түсіндірмелердің құрамы мен жазылу тәсілі сұлбада немесе өнімнің құжатында көрсетіліп кетеді.
Принципиалдық сызбалар өнімнің сөндірулі жағдайына сәйкес келеді. Егер ток аппараттың орауларынан өтетін болса, онда ашық контактілер, керісінше, жабық, ал жабық- ашық болады. Аппарат орамдары арқылы ток жүрген кезде сол немесе өзге электр тізбектерін тұйықтайтын контактілер тұйықтайтын деп аталады. Егер аппарат орамдары арқылы ток жүрген кезде электр тізбектері ашылатын болса, онда мұндай контактілер ашық деп аталады. Сызбаларда контактілер олардың жылжуына әсер ететін сырттық күштердің жоқ екендігін бейнелейді.
Электрлік сұлбалардың ең кең таралған түрі — принципиалды электрлік сұлбалар. Мұндай схемаларда барлық электрлік тізбектердің барлығы көрсетілгендіктен оларды орналастыру жұмысын туралы анық түсінік береді. Принципиалды электрлік сұлбалардағы барлық электрлік элементтер, аппараттар және құрылғылардың және олардың кезектілігі мен жұмыс істеуін есепке ала отырып шартты анықтамаларды бейнелейді.
Егер бұл қандай да бір станканың сұлбасы болса, онда сұлбаның күштік бөлігі (элекроқозғалтқыштар және осыған қосылған барлық аппараттар) мен басқару сұлбасын жеке көрсетеді. Барлық принципиалды сұлбадағы элементтер ГОСТ стандартына сәйкес орындайтын әріптік—сандық анықтамаларға ие. Әдетте сұлбаларға қосымша күрделі элементтердің өндірілу реттілігін түсіндіретін қосып—ажырату контакттардың әртүрлі диаграммалар және кестелері қосылады, мысалы көп бағыттағы қосып—ажыратулар, катушкалы реленің өндірілуінің кезектігін көрсететін уақыттық диаграммалар.
Сұлбаға арнайы электрлік аппараттардың тізімдерімен және басқа да электротехникалық құрылғылар және қосымша түсіндірмесі бар сұлбаға кіретін элементтер қосыла алады. Принципиалды сұлбаны оқи отырып электрқұрылғысының қалай қондырылатынын немесе станканың қалай жұмыс жасайтынын түгелімен оқып түсінуге болады.
Принципиалды электрлік сұлбаларды бірге қосу (совмещенным) немесе ажырату (разнесенным) екі түрлі әдісте орындалуы мүмкін. Бірге қосу әдісі арқылы, әдетте, принципиалды сұлбаның қиын еместігіне қатысты орындалады. Ал егер сұлбада бірнеше қозғалтқыштар және дамытылған басқару сұлбасы болса, онда көп жағдайда ажырату әдісімен орындалады. Электрлік сұлбалардағы элементтердің бейнелену әдістері.
Электрлік аппараттардың жеке элементтерінің шартты белгілері сұлбаның әртүрлі жерлерінде орналасады, осыған байланысты оның көрінісі ұлғаяды және сұлбаны оқу жеңілдетіледі.

Электрлік аспаптарды тәуелді қосуға арналған құрылғы
Көп жағдайда бір электрлік аспап қорегін қосу немесе өшіру кезінде тағы да бір немесе бірнешеуін өшіру керек болады. Сонымен бірге, бұны, әсіресе, белгілі бір аппаратты қосу немесе командалары басқарушы құрылғылар басқарылушылармен қосымша ұштастыруларды қажет еткендіктен автоматиканы жіберсе қоректі ортақ өшіргішпен орындау әрқашан тиімді емес. Төменде келтірілген құрылғының міндеті: электрлік радиоприборлардың «негізгі» батырмасымен манипуляция санын азайту.
Құрылғыда негізгі жүктемені қосқаннан кейін тасушы жүктемені кідірту функциясы енгізілген. Бұл бірнеше аппаратты топтық қосу кезінде 220В қорек көзіне және электрөткізгішке берілетін соққының алдын алу үшін қажет. Мысалы, сауда үйінде жұмыс күнінің басында бірнеше ондаған теледидарлар қосылса, импульсті қорек көзі фильтрі конденсаторының заряды тудыратын мыңдаған ампер ток әсері сауда ғимаратын толықтай токсыз қалдыруы мүмкін.
1 жүктеме қорек қуаты 2...2000Вт болатын негізгі жүктеме, оны қосқан соң 1...2секундтан соң кернеу тасушы кернеу 2 кернеуге беріледі. Негізгі кернеу теледидар, аудиоплеер, компьютердің жүктеме блогы т. б. болуы мүмкін. Тасымалдаушы: антенналық күшейткіш, НТВ тюнер, ойын қосымшасы, қуат күшейткіші, монитор, принтер, сыртқы модем т. б. Жоғарыда атап өткендей бұл құрылғы үшін айырмашылығы жоқ.
SA1 қуатты өшіргіш байланысы тұйықталуынан кейін құрылғыға 220В қорек көзі беріледі, С1 түзетілген кернеу фильтрі конденсаторы R2 токты кідіртуші резистор арқылы 300В кернеуге дейін жылдам зарядталады. HL1 светодиоды кернеудің бар болуын көрсетеді. Егер кернеу қосылмаса, VD6, VD7 қуатты қарсы параллель қосылған диодтар нөлдік шамаға тең. С4 оксидті конденсатор разрядталған, VT3 аз қуатты гермнийлі транзистор жабық. Бұл жағдайда VT3 коллекторлы кернеу максималды және 10В VD5 стабилитронмен тежелетіндіктен, VT2 транзисторы ашық және жоғары вольтты өрістік МОП-транзистор VT1 жабық. Kl, К2 реле орамалары токсыздандырылған. Реле байланыстары тұйықталған және жүктеме өшырулі.
Негізгі кернеу 2...5 мА шамасынан көп токты қолдана бастаса, С4 конденсаторы 0,2 В шамасынан артық кернеүге зарядталады, транзистор VT3 ашылады, конденсатор С3 1...2 с ішінде резистор R7 және ашық транзистор VT3 арқылы разрядталады. Затвор мен исток VT2 арасындағы кернеу 1.. .2,5 В шамасынан аз болса, VT2 жабылады, VT3 ашылады, екі электромагнитті реле байланыстары тұйықталады, тасушы жүктемеге қорек кернеуі келеді. Светодиод HL2 сәулеленуі осы аппаратқа қосылған құрылғылырдың жұмысын хабарлайды. 1 жүктемені өшіргенде тран-зистор VT3 жабылады, конден¬сатор СЗ VD4 арқылы т,рақты кернеуге дейін жылдам зарядталады, VT3 жабылады, реле байланыстары тоқтайды, тасымалдаушы кернеу тоқсыздандырылады. Өрістік транзисторлар Шмитт триггерлері ретінде қосылған, салыстырмалы түрде электромагнитті реле байланыстарының қысқа тұйықталуы мен тұйықсыздануын болдырмайды. Әр реледегі контактілерді параллель қосу қосылған кернеу қуатын көбейтеді, ал екі релені қолдану, контактілерін тізбектей қосу искровой аралықты үлкейтеді, сәйкесінше, қуатты кернеу көзін өшіргенде жанып кетуден сақтайды. Тасымалдаушы жүктемеден екі қорек өткізгіштерін де өшіру қосулы аппараттарды ұқыпсыз манипуляциялау кезінде электрлік ток өшуінен қорғайды.
Стабилитрон VD3 затвор-исток VT1 максималды кернеуін 12.. 13В дейін тежейді. Диод VD2 реле орамаларының өздік индукция импульстерін өшіреді. Резистор R3 VD2 диодының пробойы мүмкін болғанда қуатты өрістік транзистор бұзылуын тоқтатады. Аналогты қорғаныс функциялары VD3 диодына енгізілген. Қуатты варистор R1 220 В айнымалы ток желісіндегі кернеулер секірісін реттейді. Резистор R8 реле контактілерінің тұйықталуы кезінде светодиод HL2 арқылы импульсті токты азайтады. Резистор R10 егер негізгі жүктеме желіден толық ажырамай, желіден аз ток қолданып кезекші режимге ауысса, тасымалдаушы жүктемені өшіру мүмкіндігіне негізделген. Мысалы, компьютерге көп сағаттық немесе көп күндік жұмыс берілсін және жұмыс біткен соң көмпьютер өздігінен өшіп қана қоймай, сонымен қатар оған қосылған барлық аппараттар өшу керек. Егер бұл құрылғыларды кезекші немесе күтуші режимге ауыстыру тиімді болса, ал құрылғыны толық өшіруді негізгі жүктеме жүйелік блок болатын ұсынылған аппарат қамтамасыз етеді. Резистор R10 таңдауымен талап етілетін сзімталдылық шегін орнатады, резистор кедергісі аз болған сайын 1 жүктеменің үлкен тогында реле байланыстары тұйықталады. Резистор кедергілерінің аз мәнінде қуатын көбейту керек.
Құрылғыларда қолданылатын сұлбаның негізгі элементтеріне сипаттама
Транзистор (ағылш. transfer - тасымалдау және resistor - кедергіш) — электр тербелістерін күшейтуге, оларды тудыруға және түрлендіруге арналып жартылай өткізгіш кристалл негізінде жасалған электрондық құрал. Электрондық лампа сияқты қызмет атқаратын транзисторлар одан өлшемінің едәуір кішілігімен, электр энергиясын тұтынудағы аса үнемділігімен, механикалық аса беріктігімен және бүлінбей ұзақ жұмыс істейтіндігімен, бірден әсер етуге әзірлігімен ерекшеленеді. Радиолампа орнына қолданылатын жартылай өткізгіш аспаптар (транзисторлар) негізінде жасалған өте кішкентай радиоқабылдағыштарды көбінесе транзисторлар деп дұрыс атамайды; оның дұрыс атауы — транзисторлы қабылдағыш немесе транзистор негізінде жасалған қабылдағыш.
1956 жылы қос полярлық транзисторды ойлап шығарғандары үшін Уильям Шокли, Джон Бардин және Уолтер Браттейн физикадан Нобель премиясын алған болатын.
Ең бірінші транзистор алтын фольгасына оралған үшкір пластиктен, аз мөлшерде германийден тұратын. Көпшілік те, ғалымдар да бұл нәрсенің қалай істейтінін түсіндіре алмады, ол құрал арқылы тек радио тыңдады.
Алғаш өріс эффектсіне негізделген транзисторге патентті Канадада Julius Edgar Lilienfeld 1925 жылы 22 қазанда тіркеді. Бірақ ол өзінің құрылғысы туралы мәлімет таратпағандықтан, жетістігі ескерілмеді. Кейін, 1934 жылы неміс ғалымы Oskar Heil өріс эффектсіне негізделген басқа тразисторге патент алады.
1947 ж. желтоқсанның 16 Уильям Шокли (William Shockley), Джон Бардин (John Bardeen), Уолтер Брэттэйн (Walter Brattain) істейтін транзистор жасағандығы туралы хабарлады. Бұл кезде олар Bell Labs. -та істейтін еді.
Алғашқы жұмыс істейтін транзистордың көшірмесі.
Bell Labs. патент алып, нарыққа шығады. Бірақ Bell Labs. барлық қиындықтарды жеңе алмай, 1952 жылы транзисторға патентті сатып жібереді. Сол уақыттан бері транзисторлар барлық жерде таралды.
Транзистор өрістік (униполярлы) және биполярлы деп бөлінеді.
Өрістік (арналық) транзистор – жұмыстық токтың өзгеруі кіріс сигналы тудыратын, оған перпендикуляр бағытталған электр өрісі әрекетінен болатын транзистор. Өрістік транзисторларда кристалл арқылы өтетін токты тек бір таңбалы заряд тасушы – электрон немесе кемтік тудырады. Заряд тасушыларды басқаруға негізделетін физикалық эффектілерге қарай өрістік транзисторлар шартты түрде 2 топқа: басқаратын р-п электрон-кемтіктік ауысуы бар немесе металл-шалаөткізгіш түйіспелі
Оқшауланған жапқылы металл-диэлектрик-шалаөткізгіш (МДШ) транзисторлар деп бөлінеді.Өрістік транзисторлар әдетте кремний немесе галий арсениді негізінде жасалады. Олардың тұрақты ток бойынша кірістік және шығыстық кедергілері жоғары, инерциялығы төмен, жиіліктік шегі жоғары болып келеді. Өрістік транзисторлар байланыс, есептеуіш техникаларында, теледидарда шусыз, қуатты және ауыстырып-қосқыш (кілттік) ретінде қолданылады. Металл-диэлектрик-шалаөткізгіш (МДШ) құрылымды өрістік транзисторлар интегралдық сұлбаларда кеңінен қолданылады.
Биполярлы транзисторлар үш кезектелген электрондық (п) немесе кемтіктік (р) өткізгіштік облыстардан тұрады. Олар р-п-р және п-р-п типті болып ажыратылады. Биполярлы транзистордың ортаңғы облысы база, қалған екеуі эмиттер және коллектор деп аталады. База эмиттер мен коллектордан тиісінше эмиттерлік және коллекторлық р-п ауысуларымен бөлінген. Биполярлық транзистордың жұмыс істеу принципі база арқылы өтетін негізгі емес заряд тасушылардың ағынын бақылауға негізделген. Эмиттерлік ауысу тура бағытта ығысқан және ол негізгі емес заряд тасушылардың инжексиясын (итерілуін, ендірілуін) қамтамасыз етеді, ал коллекторлық ауысу кері бағытта ығысқан, ол эмиттер итерген негізгі емес заряд тасушыларды жинап алуды қамтамасыз етеді. Биполярлық транзисторлар негізінен электр сигналдарын өндіруге, күшейтуге арналған. Транзисторлар физикалық және басқа да параметрлеріне байланысты төмен (3 МГц-ке дейін), жоғары (300 МГц-ке дейін), аса жоғары жиілікті (300 МГц-тен жоғары), аз қуатты (шектік сейілу қуаты 1 Вт-қа дейін), үлкен қуатты (шектік сейілу қуаты 1 Вт-тан жоғары), жоғары және төмен кернеулі, дрейфтік, т.б. түрлерге бөлінеді. Транзистор қазіргі кездегі микроэлектроника құ-рылғыларының негізгі элементі болып табылады.


Сур. 2. Транзисторлар КП501А, BUZ90A, МП37Б.
Резисторлар. Резисторлар немесе кедергілер схема элементтері арасында электр энергияларын реттеу мен қайта бөліп отыру үшін қолданылады. Резисторлар вольтамперлік сипаттамаларына қарай сызықтық (тұрақты және айнымалы кедергілі) және сызықтық емес болып бөлінеді. Сызықтық емес
резисторларда резистивтік элемент ретінде түрлі жартылай өткізгіш
материалдар қолданылады. Резисторлар құрылымдық орындалысына қарай
жұқа қабатты, пленкалы, көлемді және сым резистор болып бөлінеді.
Арналымына қарай жалпы қолданыс (МЛТ, ОМЛТ, УЛИ) және арнаулы
қолданыс (БЛП, ПТМН, термокедергілі) резисторлары болып бөлінеді.
Резисторлар тұрақты және айнымалы болуы мүмкін. Кедергінің өлшем
бірліктері – Ом, кОм ( 10³ Ом ), мОм ( 10³×10³ Ом). Әрбір кедергінің
белгісінде оның типі, көлемі және пайызбен алғандағы ауытқу шегі
көрсетіледі. Кедергінің көлемі - Е6, Е12, Е24 т.б. арнайы қатарға сәйкес
келеді.
Сур.3. Резистор МЛТ-0.125-51 Ом. Сур.4. Конденсатор К50-35.
Конденсаторлар
(лат. condenso – тығыздаймын, қоюландырамын)
1) жылу техникасында – заттың газ тәрізді күйден сұйық затқа немесе кристалды затқа айналуын жүзеге асыратын аппарат;
2) электрлік Конденсатор – диэлектрлік (қағаз, слюда, ауа, т.б.) қабатпен бөлінген, екі не одан көп

Айнымалы конденсатор (Переменный конденсатор) — сыйымдылығын белгілі шектерде өзгертуге болатын конденсатор. Айнымалы конденсатор жеке және баптау конденсаторлары (триммерлер) деп бөлінеді. Айнымалы конденсатордың сыйымдылық өзгөрісін механикалық түрде (кең тараған) немесе электрлік әдіспен (варикондтар және варикаптар) басқаратын түрлері бар. Айнымалы конденсатор вакуумдік, ауалық және керамикалық t болып, сондай-ақ бір бөлімді және көп бөлімді болып бөлінеді. Вакуумдік Айнымалы конденсаторды, негізінен, бірнеше киловольт кернеулерде қуатты, қысқа толқынды радиотаратқыштарда қолданады. Төменгі кернеулерде (бірнеше жүздеген В-қа дейін) ауалық aйнымалы конденсаторды пайдаланады. Мысалы, радио өлшеуіш аппаратурада РЭА-ның тербеліс контурларының жиілігін реттеу, келтіру және баптау үшін қолданады
Ажыратқыш конденсатор (Разделительный конденсатор) — күшейткіш каскадтарды немесе сигнал көзін күшейткіш каскад кірісінен ажыратып, тұрақты токты өткізбей, тек айнымалы сигналды өткізетін конденсатор. Күшейткіш каскадтар арасында ажыратқыш конденсатор алдыңғы каскадтың шығысынан келесі каскадтың кірісіне кернеу немесе токтың тұрақты құрастырушысын бөгеп өткізбей, тек күшейтілген сигналдың айнымалы құрастырушысын еркін өткізіп жіберуі тиіс. Ажыратқыш конденсатор ретінде олардың қосылу полярлығын сақтай отырып, оқшаулау кедергісі өте үлкен диэлектриктерді (қағаз, пластмасса немесе слюда) және ылғалдан қорғалған конденсаторларды қолданған жөн. Олардың сыйымдылығы бірнеше мың пикофарад болуы мүмкін. Сондай-ақ ажыратқыш конденсатор электронды-сәулелік аспаптың бейнеленетін, берілген немесе түрлендірілетін кескіннің ұсақ бөліктерін айырып тану қабілетін сипаттайды. Қабылдағыш электронды сәулелік аспаптарда ажыратқыш конденсатор ажыратылып көрінетін немесе кескіннің берілген айқындылығына сәйкес келетін кескін элементтерінің өлшемі немесе санымен анықталады. ЭСА экранында электрондық сәуле сызып шығатын сызық енімен; биіктік, диоганаль немесе экран диаметрі бойынша не ұзындық бірлігіндегі жеке бейнеленетін сызықтардың (штрихтардың) ең үлкен санымен; жолдағы кескін элементтерінің максималды санымен сипатталады. ЭСА-да Ажыратқыш конденсаторды теледидарлық сынақ кестесінің берілетін кескініндегі оны жоғары ажыратушы күші барвидеобақылау құрылғысының экранында қайталап шығарғанда айырылып танылатын күңгірт және ашық енсіз жолақтар ("сызықтар") саны бойынша бағалайды
МДШ-конденсатор — металл — диэлектрик — шалаеткізгіш құрылымы негізіндегі конденсатор. МДШ-конденсаторда диэлектрик ретінде ШӨ материалдардың (мысалы Si) үстіне жалатылған SiO2қабаты пайдаланылады. Ол конденсатордың бір астары болып I табылады, ал екінші астары ретінде металл қабаты (А1) немесе өткізгіштігі жоғары басқа материал (мысалы, Si поликристалы) пайдаланылады. Сыйымдылығы тұрақты МДШ-к. ШО ИС-да қолданьшады. МДШ-құрылым (МДП структура) — шалаөткізгіш пластина үстіне салынған металл мен диэлектриктің жұқа қабаттарының (қалыңдығы мкм-ден кіші) реттелген жиынтығы. Оларды МДШ-транзисторларды, МДШ-конденсаторларды, зарядты байланысы бар аспаптарды, МДШ- фотоэлектрондық көбейткіштерді және т.б. Аспаптарды жасау үшін қолданады.

Конденсатор К73-17
Шеттетілген, қорғал қалған конденсаторлар, тоқтарды лықыл тұрақты, айнымалы шынжырларда жұмыс үшін қолданылып жатыр және импульсты тәртіпте. Конденсаторлардың конструкцияы : эпоксидтық компаундпен қуыршақтану, баспа монтаж үшін қорытындылардың біржақты орналастырылуы алып жатыр.
Конденсатор К10-17
Конденсатор керамика бүтін тұрақты және айнымалы тоқтарға шынжырларда жұмыс үшін және импульсты тәртіптерде. К10-17в конденсатор шалағай монтаж, түйіскен бет үшін ашық чип-конденсатор - қалайыланған және қалайыланған емес, К10-17-4в конденсаторды - қалайыланған емес. Орнықты тектерге суға өндіріліп жатыр және орнықты орындауға тектер суы емес.
Электромагнитное реле. Электромагниттік реле – электромагниттік катушка мен контактілік жүйеден тұратын, төменгі қуатты электр сигналдарының көмегімен токты және кернеуді үзілмелі, дискретті басқаруға арналған құрал. Электромагнитті релелердің көптеген түрлері – ток релесі, кернеу релесі, полярланған реле,уақыт релелері бар. Реленің өзінде контактілік жҥйе мен басқарушы катушканың белгілері болады. Реленің белгілі бір тегінің барлық мәліметтерін тиісті анықтамалықтардан алуға болады.

Сур.5.Электромагнитттік реле РПУ-0 сериясынан. Сур.6. Диод 1N4007
Дио́д (көне грекше: δις[1] — екі және -од[2] шекті) — екі электродты, электр тогының бағытына байланысты әр-түрлі өтімділігі бар электронды аспап (прибор).
1. Екі электродты электровакуумдық аспап немесе жартылай өткізгіштік диод, токты бір бағытта өткізетін құрал. Радиоаппаратураларда айнымалы токты түзету, модуляцияланған тербелістерді детекторлеу, жиіліктерді өзгерту, электр тізбектерін қайта қосу үшін қолданылады.
2. Екі электродты вакуумдық, газразрядты немесе шалаөткізгіш аспап; электр тогы бағытына байланысты өткізгіштігі әр түрлі болады: тура бағыттагы токтар үшін өткізгіштігі жоғары және кері бағыттағы токтар үшін — төмен. Электр және радиоэлектрондық аппараттарда айнымалы токты түзету, детекторлеу, электр тербелістерін түрлендіру, электр тізбектерін ажыратып-қосу үшін қолданылады.
Стабилитрон. өзі арқылы өтетін электр тогы өзгергенде (белгілі шектерде) оған түсетін кернеу іс жүзінде тұрақты болып қалатын екі электродты газоразрядты немесе шалаөткізгіш аспап.
Газоразрядты стабилитронның іс-әрекеті қалыпты солғын немесе тәжді разрядты пайдалануға негізделген. Газдық разрядтың осы түрлерінің ерекшелігі олардың вольт-амперлік сипаттамаларында разрядтар арасындағы кернеудің тіптен өзгермейтін бөлігінің болуында.
Газоразрядты стабилитрон тұрақтандыратын кернеулердің мәндері 70—160 В; токтардың жұмыс ауқымы бірнеше мА-дан ондаған мА-ға жетеді. Шалаөткізгіш стабилитрон да вольт-амперлік сипаттаманың жұмыстық ауқымы электронды-кемтіктік өткелдің электрлік ойып-тесілуіне сәйкес келетін енсіз кері кернеулер облысында жатыр. Қазіргі кезде кремнийлік стабилитрондар 3-тен 180 В-қа дейінгі номинал кернеуге арналып жасалған. Рұқсатты ыдырау қуаты 0,25—50 Вт.


Сур.7. Стабилитрон MTZC Сур.8. Жарық диоды TZMC
қызыл-жасыл

Жарық диоды арқасында ол арқылы өтетiн электр тогiне оптикалық шығару қамтамасыз ететiн электронды аспап. Жарық диоды бар лентаның арқасында өз мiнездемелерi, жарық диоды бар қуатты жарық диодтар тағы басқалар жарық диоды бар жарықтандыруларды алды үлкен мәлiмдiлiктi жеткiлiктi, жарық диоды бар жарық диоды бар сызғыш. Қуатты жарық диодтар және жарық жарық диодтар қолдануда әмбебабу жеткiлiктi. Мысалы, жарық жарық диоды бар сызғыштар және жарық диоды бар лента жарық диодтарды жиiрек қолданылады, витриналық жазуларға витриналық декорациялар, сонымен бiрге ұйыту, жарық диоды бар мерекелiк ресiмдеу үшiн (жарықтандыру led) жарық диоды бар жарықтандыру. Жергiлiктi жарық және жарықтандыру үшiн кемiнде көкейкестi қуатты жарық диодтар. Көпшiлiктегi соңғы қабылдау жеке алғанда өз әр түрлi бөлмелердiң дизайнер ресiмдеуiнде көруге болады, соның iшiнде тұрғын, және шыны витриналар. Тұрғын үйлер де, қоғамдық та жарықтандыру соңғы кезде жарық диоды бар Led, жарық диоды бар жарық диоды бар лента және жарық диоды бар сызғыш ресiмдеуде жиi қолданылуға жеткiлiктi болды.
Жарық диодтың кез келген басқа жарық берушi жабдықты алдында сөз жоқ артықшылығы болады. Сверхяркие жарық диод бiрiншi кезекке биiк сенiмдiлiктер ерекшеленедi, қоюда оңай жеткiлiктi жеңiл iс жүзiнде ысынбайды. Одан басқа, жарық диод қуатты жарық диодтар және сверхяркие өте үнемдi, қызмет ұзақ мерзiмi болады және толық қауiпсiз. Тағы бiр тартымды сызық болып табылады онда, қуатты жарық диодтар әр түрлi түс бола алған. Жартылай өткiзгiш материал жарық диод қолданылатын тәуелдiлiкте түс әртүрлi нұрланады.
Жарық диоды бар жарықтың технологиясы көп техникалық шешiмдерде ажырамас бөлiк болады. Ғимараттарды көше, фасадтар, жарнамалық маңдайшалар жарық диоды бар Прожекторларды жарықтандырады. Жарық диоды бар Прожекторлар газразрядты шамдары бар дәстүрлi майшамдарға энергия тиiмдi альтернативалар болып табылады. Жарық диоды бар Прожекторлардың бағытталған жарығы тек қана сол жарық талап ететiн бөлiмшелердi жарықтандыруға мүмкiндiк бередi. Қолданылатын жарықтың сыртқы жағдайлардың өзгерiстерiнен тәуелдiлiкте қуаттың тұтынуымен басқаруға мүмкiндiк беретiн зияткерлiк басқаруларының жүйелерiндегi жарық диоды бар.
Варистор. (Varistor, vari (alle) - айнымалы және (rcsi) stor — резистор) — берілген кернеу өзгерісіне сәйкес кедергісі өзгеретін шалаөткізгіш резистор. Осы өзгеріс нәтижесінде оның вольт-амперлік сипаттамасы сызықты болмайды. Конструктивтік жағынан варистор дискілер, моншақтар, үлдірлер түрінде жасалады. Варистор байланыстырғыш заттары (балшық, сұйық шыны, шайырлар және т.б.) мен ұнтақ тәріздес резистивтік материалдар жогары температуралық қыздыру жолымен жасалады. Варистор негізгі көрсеткіштеріне жұмыстық кернеу менток; ɑ сызықтық емес коэффициенті (берілген кернеудегі дифференциалдық кедергінің тұрақты ток кедергісіне қатынасы); температуралық коэффициенттері (кедергі, кернеу, токбойынша) жатады.

Сур.9. Варистор FNR сериясынан
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1) Единая система конструкторской документации: ГОСТ 2.301-68-ГОСТ 2.303-68-ГОСТ 2.321-84: сб. – офиц. изд – М.: Изд-во стандартов, 2001. – 158 с.: ил.
2) Чекмарев А.А. Инженерная графика: учебник для немаш. спец. вузов / А.А. Чекмарев. – 7-е изд., стер. – М.: Высш. шк., 2006. – 365 с.: ил.
3) А. Бутов. Устройство для зависимого включения электроприборов. — Схемотехника, 2002, № 4, с. 47, 48.
4) И. Нечаев. Зависимое включение электро- и радиоприборов. — Радио, 1999, № 9, с. 28, 29.


Рейтинг статьи:
  
Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь. Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо зайти на сайт под своим именем.

Мәләмет

Қонақтар тобыдағы қонақтар пікір қалдыра алмайды.